Over de relatie tussen dictatuur en landschap

In de VK een interview met een arme Russische vrouw in een dorp bij de grens met Letland. Ze heeft het slechter dan onder de USSR. Toch hoopt ze dat Poetin ook ooit Alaska, net als De Krim, voor Rusland terug zal winnen. Poetin ziet ze als beschermer van de Russen, staat de NAVO niet aan de andere kant van de grens? Op TV zag ik interviews met "stadse" Russen. Sommige kritisch, en één enthousiast over Poetin. De enthousiaste is een kaasmaker, die heeft geprofiteerd van de levensmiddelen-inkoopboycot. De anderen zijn hoger opgeleiden die meer democratie willen. In Turkije zie je min of meer hetzelfde, en ik denk dat men in China ook zo redeneert: een kritische minderheid die het zwijgen wordt opgelegd door machthebbers, die door de meesten als sterke man worden gezien. Openlijke en groots opgezette misdaden tegen de menselijkheid zoals onder Stalin en Mao komen niet meer voor, behalve misschien bij de opruiming van de krottenwijken in de Chinese steden. Wat in Europa de "vluchtelingen" zijn, zijn in China de werkloos geraakte plattelanders die naar de uit hun voegen barstende miljoenensteden zijn getrokken. Zonder enige vorm van proces of procedure worden hun woonwijken plat gebulldozerd, en ze zoeken het verder maar uit. Iedereen kijkt de andere kant op, want kritiek op het regiem wordt niet geduld. De weg naar Europa is afgesloten, anders hadden we hier ook nog Chinese vluchtelingen te verwerken gekregen.

Erdogan had een vader die ook van het platteland naar Istanbul is getrokken, waar Erdogan opgroeide. Zijn vader paste veelvuldig lijfstraffen toe. Hij raakte bevriend met Gülen, en samen zouden ze van Turkije een modelstaat maken naar zowel westerse als islamitische snit. Maar twee kapiteins op een schip, dat kon Erdogan niet hebben. Turkije wordt nu geregeerd door een dorpswethouder, die het land als een dorp bestuurt. Fetullah Gülen vluchtte naar de VS, en is nu de gedoodverfde aanstichter van de mislukte, amateuristisch opgezette staatsgreep tegen Erdogan, die hij tot op de bodem uitbuit. Hij verstaat de taal van zijn kiezers, want spreekt die zelf ook. Het Turkse minderwaardigheidsgevoel en de rancune om het gekrompen Ottomaanse Rijk worden omgezet in stoere taal tegen de rest van de wereld, en zijn kiezers vinden het prachtig. Hij heeft, anders dan Xi Jin Ping en Poetin, rekening te houden met een grote minderheid die hem niet lust vanwege zijn zuiveringsacties onder leraren, juristen en journalisten, van wie er duizenden gevangen zijn gezet of hun baan zijn kwijtgeraakt. Leraren, juristen en journalisten: welke Turkse plattelander of arbeider, die dankzij Erdogan een huis heeft gekregen, of een school in het dorp, maalt daarom? Democratie, wat is dat? Erdogan vertelt het hun: democratie is jullie wil, en niet die van jullie tegenstanders, die mij belagen, maar die ik de baas ben dank zij jullie stem. Dezelfde boodschap als die van Poetin.

Bij de Chinezen ligt het anders, daar is vooral het in toom houden van kritiek belangrijk, onder de schijn van gelijke rechten voor iedereen. De Partij is alles overheersend geworden, vooral na de grondwetswijziging. Xi wil wel, maar kan zich niet opwerpen als een soort leider à la Mao, daar is China teveel verwesterd voor geworden qua industrialisatie en kennisverwerving. De Chinezen liggen wat dat betreft ver voor op de Russen of de Turken. Toegang tot technologische opleidingen, de wetenschap en industrie is in China veel meer verspreid dan in Rusland of Turkije, en dus moet de Partij andere middelen gebruiken om de boel te blijven beheersen, en dat is vooral monopolisering van informatie, en de vrees van Chinezen dat ze door eventueel "slecht gedrag" geen baan meer kunnen krijgen en hun leven in armoede moeten doorbrengen. Intussen wordt het regiem wel half-half geroemd omdat de worst van goede opleiding plus baan, voor het regiem een mooie aanvulling is op de stok van een leven in armoede en uitsluiting. Daarnaast is er de Chinese trots, dat zij toch maar mooi het Westen naar de kroon steken als technologische wereldmacht, en daar speelt het regiem ook gretig op in.

China ziet Turkije en de rest van de wereld als opportunity voor "China first", mensenrechten of zo spelen geen rol. Zo is er een afspraak met Turkije over een her-opleving van de zijderoute, maar wat daarvan terecht gaat komen moet nog blijken.

Ik heb het idee, dat het bestaan van deze culturen die graag een sterke man willen hebben, of die neigen naar het bestaan van zo iemand, met vazallen om zich heen, te maken heeft met het landschap: ze ontstaan in vooral woestijn- of steppe-achtige, zeer uitgestrekte landschappen. Denk aan de Hunnen en de aanvallers van het Romeinse Rijk vanuit het oosten, die ook China aanvielen. De Turken waren vanouds een volk waarvan het woongebied zich uitstrekte tot in China. Heersers die erin slaagden om aanvallen buiten de deur te houden (Chinese muur!) en de bevolking te beschermen, werden gevreesd en geëerbiedigd, zo ook de clanhoofden die de heersers trouw waren. De macht van de heersers berustte op de trouw van die clanhoofden. In het feodale Europa zag je hoe de macht van de heersers afbrokkelde toen hun leenheren (de hoge adel) zich afscheidden van de koningen en keizers. Hun "clans" waren familieverbanden die zich niet tot één gebied beperkte, zoals in de steppen en woestijnen, maar zich door heel Europa hadden verspreid. Immers, Europa had de Romeinen gekend, en die hadden hun sporen nagelaten, geïnspireerd door de Grieken. De Germanen hadden hun cultuur van los met elkaar in verband staande stamverbanden met die van de Romeinen vermengd. De eerste democratie ontstond in Griekenland, waar een klein eilanden-verbondje zelfs het machtige (steppe-achtige, woeste) Perzië weerstond (toen groter dan het huidige Iran) , en een Alexander de Grote voortbracht, wiens naam nu nog in het Oosten met ontzag wordt uitgesproken.

De sterke man zag je echter niet in Noord-Amerika vóór de komst va de Europese kolonisten. Het landschap was ook daar zeer uitgestrekt en steppe-achtig. Als je hun leefwijze vergelijkt met die van de Germaanse stammen vóór de komst van de Romeinen, zie je veel overeenkomsten. Waar de grond het toeliet, werd die bebouwd, en verder werd er gezworven binnen gebieden die werden begrensd door andere stammen in de buurt. De komst van het paard (de indianen kenden vóór de komst van de Europeanen het paard niet) maakte een kolonisatie door de indianen van de steppen in het Midden-Westen mogelijk, waar ze nu op bisons konden jagen. Ik geloof zeker, dat wanneer de indianen zich cultureel verder hadden kunnen ontwikkelen, er dan dictaturen waren ontstaan. Onder elkaar werden door de indianen ook flink gevochten en bondgenootschappen gesmeed. Enkele stammen waren machtiger dan andere. De mannen in een stam waren getraind en voorbereid om te vechten.

In Rusland, China en Turkije zie je die verbondenheid met het landschap herleven, ze is nooit weggeweest. De sterke man die het volk moet beschermen, zit op een troon en het volk kan zelfs op hem stemmen.