De denkwereld van paus Franciscus

 (foto: AD)

Ik ben katholiek opgevoed en een deel van mijn gedachten-  en gevoelswereld is nog steeds katholiek gevormd. Als ik in een protestante kerk kom of bij een streng-christelijke familie, voel ik me daar net zo "thuis" als in een moskee, in een R.K. kerk heb ik het gevoel weer even thuis te zijn. Ik "leef in mijn hoofd", dat wil zeggen dat ik daar voortdurend bezig ben met vragen en mogelijke antwoorden over de zin van het bestaan en hoe de kosmos in elkaar zit. Die twee zaken:  de katholieke achtergrond en het in het hoofd leven, zorgen ervoor dat ik nooit meteen opvattingen verwerp van mensen met wie ik het bij voorbaat niet eens kan (mag)  zijn, maar probeer te achterhalen wat hen drijft. Zo las ik in de Volkskrant van afgelopen zaterdag een interview met een Chinese kardinaal van ver in de zeventig. In China is de kerk (als ik kerk zeg bedoel ik de Rooms-katholieke kerk) verdeeld in tweeën: je hebt er de officiële kerk, waarvan alle hoogwaardigheidsbekleders, kerken en parochies goedgekeurd zijn door de Chinese overheid, en de niet-officiële kerk, die is ondergedoken en hier en daar oogluikend wordt toegestaan. Je moet je voorstellen, dat bv. hier de bisschop van Roermond wordt aangesteld door de minister van godsdienstzaken. Zo gaat dat in China. Niet omdat zoals in bv. Turkije China een door-en-door gelovig land is, maar omdat China het katholieke geloof als een potentiële bedreiging ziet en het als een vreemd verschijnsel toestaat, zo lang het zich voegt naar de door de Chinese overheid voorgeschreven orde. De kardinaal had kritiek op de paus, omdat die volgens hem zwichtte voor de Chinese overheid, door in overleg met die overheid de ondergrondse kerk officieel te maken, d.w.z. toe te staan dat de Chinese overheid greep zou houden op het hele katholieke leven in China. Volgens hem kwam dat alleen de kerk toe, en in laatste instantie het opperhoofd van de kerk, dus de paus, op wie hij kritiek had, maar die hij wel tot zijn laatste snik trouw zou blijven, want het was immers de Heilige Vader, de opvolger van Petrus, aan wie Jezus de leiding van Zijn kerk had toevertrouwd. Toen zag ik ineens het verschil tussen de opvattingen van de paus en die van die kardinaal. Er is een rode draad in het optreden van de paus sinds zijn uitverkiezing. Hij bekommert zich niet om geo-politieke situaties, en kiest in heel zijn optreden voor de armen. Hij breekt zich het hoofd niet over bijvoorbeeld de gevolgen van grootscheepse immigratie in Europa vanuit Afrika, of over islamisering van dat werelddeel. Hij probeert ook niet de Katholieke Kerk te verdedigen tegen wat voor ander geloof dan ook, als dat andere geloof ook elementen bevat van zijn eigen geloof. Het is voor hem immers onmogelijk, dat een geloof dat zich richt op één God van wie al het goede afkomstig is, in deze tijd ook gewelddadig kan zijn. Geweld, geïnspireerd door een geloof, hoort gewoon niet tot dat geloof en daarmee basta. Zijn voorganger wees heel subtiel op gewelddadige elementen in de islam, en maakte zichzelf daardoor meteen tot vijand van die islam. Naar mijn overtuiging heeft dat meegewerkt aan zijn aftreden, een unieke figuur in de katholieke geschiedenis:  een paus die aftreedt nog voordat hij is overleden.

Ik had kritiek op de paus, omdat hij herhaaldelijk wees op de overeenkomsten tussen het christendom en de islam, de islam en de kerk waren bijna identiek. Ik had kritiek op de paus omdat hij Israel schoffeerde en zich bovenmatig veel met Palestina bemoeide, en zelfs Abbas een potentiële "engel van de vrede" noemde. Het Vaticaan erkent ook Palestina als staat, en voegt zich in het rijtje landen dat dat doet. Ik vind nog steeds dat de paus hier teveel buigt voor islamitische leiders en hun volgelingen, immers de christenen in die landen zijn in een paar decennia gedecimeerd of verdreven. Is het een sluimerend christelijk antisemitisme? Ik denk niet dat deze paus antisemitisch is, maar wat meer vriendelijkheid voor Israel of de joden zou welkom zijn.

Nogmaals: de paus presenteert zich duidelijk als een paus van en voor de armen. Jezus deed dat ook, dus hij volgt Jezus' voorbeeld. Als je kijkt naar China en naar de islamitische landen, en je probeert in zijn hoofd te kijken, dan zou het best eens kunnen, dat hij dan alleen denkt aan de christenen c.q. katholieken, die daar in die omstandigheden hun geloof aan het beoefenen zijn, en niet naar de positie die de kerk daar inneemt. Er is vaak kritiek op de katholieke kerk, dat het een "priesterkerk" zou zijn, d.w.z. een leger van priesters, bisschoppen en kardinalen, die bepalen wat het geloof inhoudt en dat onder het "domme" volk van niet-priesterlijke lidmaten moeten onderhouden. Sterker, die de verbinding vormen tussen God en de gelovige:  zonder de priester geen eeuwig heil, want alleen de priester kan de zaligmakende sacramenten toedienen en het Heilig Misoffer (tegenwoordig Eucharistieviering genoemd) opdragen. Met die kritiek ben ik het eens, en ik denk dat ook de paus ervan doordrongen is, maar dat helaas niet kan veranderen, want hij is er om de eeuwige leer van de kerk zoals die er altijd was, voor nu en altijd te bewaren en in stand te houden. Daarom zwijgt hij daar ook altijd in alle talen over, evenals over hangijzers zoals homoseksualiteit, echtscheiding, geboorteregeling en vrouwelijke priesters. Hij weet dat als hij iets van die zaken gaat veranderen, er conflict, scheuring en strijd komt met misschien wel weer een tegenpaus, en dat moet je niet willen.

Die armen, en vooral de gelovige armen (al maakt hij dat onderscheid zelden) hebben zijn aandacht. Daarom bakt hij zoete broodjes met wereldleiders die wij, liberaal-gevormde verlichtingsdenkers, verafschuwen, en gaat hij ook in tegen de wens van de Chinese kardinaal om de Chinese overheid te trotseren en de benoeming van bisschoppen en priesters door alleen de kerk op te eisen. Voor de paus maakt dat onderscheid weinig verschil:  zo lang de arme gelovigen maar uit volle overtuiging in katholieke parochies kunnen bidden en het Misoffer kunnen bijwonen. Ook laat hij zich niet uit over christenvervolging in islamitische landen. Hij weet dat daar de pastoors en gelovigen zich gedeisd moeten houden en de islam moeten prijzen, maar zelf geen vertoon van geloof mogen uitdragen. Wanneer hij als paus zich in het openbaar boos gaat maken over die vervolgingen, dan, zo weet hij, kunnen zijn christenen daar het helemaal wel schudden. Ook wij ongelovigen weten dat je met het islamitisch geloof niet de spot mag drijven, vlagverbrandingen, diplomatieke rellen en beschuldigingen van islamofobie zullen uw deel zijn. Over moorden en aanslagen heb ik het niet, want dat is "niet de islam".

(Door sommigen wordt de paus verdacht van samenspannen met Soros om een linkse wereldregering te vormen, hij zou voorstander zijn van een islamitische invasie in Europa, enz. Poetin zou gezegd hebben dat de paus "geen man van God is", nadat hij hem nota bene had bezocht en gastvrij op het Vaticaan was ontvangen. Dit staat in één artikel, gekopieerd door twee of drie andere sites, ik geloof dat dit fakenieuws is, als Poetin zoiets gezegd zou hebben bv. op een persconferentie, kwam dat groot in alle kranten. In hetzelfde artikel (zie link hierboven)  staan diverse onzin-interpretaties, bijvoorbeeld dat de paus IS  met Jezus had vergeleken, en worden zonder bronvermelding de paus uitspraken in mond gelegd over het bankwezen, een wereldregering enz.)

Zo zie je een paus optreden, die wel steeds vrolijk wereldleiders ontvangt en dictators de handen schudt, zich pontificaal laat zien aan de stranden waar de bootjes uit Afrika landen om daar de voeten te wassen van de "armen" die de zee zijn overgestoken, en waar hij Europa de oren wast omdat het "dit laat gebeuren", maar die nalaat om politieke leiders en regimes buiten Europa te bekritiseren, dat geldt bijvoorbeeld ook voor Rusland en China. (Poetin vindt een tegenbezoek van de paus aan Moskou niet opportuun, hoewel de paus graag meer contact wil met de Russisch-orthodoxe kerk). Ik vind dit symbolisch voor zijn hele optreden: laat de wereld maar in elkaar storten, de les die ik geef is:  zorg voor de armen, anders loopt het slecht af. Hoe je dat allemaal voor elkaar moet krijgen laat hij over aan de politieke leiders, en hij schijnt te denken:  vliegen vang je met stroop en niet met azijn. Of: Jezus zei: "Geef de keizer wat van de keizer is, en aan God wat God toebehoort", en: "Mijn Rijk is niet van deze wereld". Zodat uiteindelijk het hiernamaals de bestemming is, en rechtvaardigheid in het leven op aarde alleen rechtvaardigheid is, wanneer die ten dienste staat van het leven in het hiernamaals.